|
|
|
|
|
Ebegümeci: (Hubbaz /
Malva silvestris / Feuille de mauve / Mallow)
Çiçekleri şifalı olan, yaprakları da sebze
olarak yenilen, kendi kendine yetişen bir ottur.
20-70 cm boyundadır. Yaprakları sarmaldır.
Mayıs-Ağustos ayları arasında çiçek açar. Yaprak
ve çiçeklerinde fazla miktarda "müsilaj" vardır.
Yaprak ve çiçekleri taze iken kullanilir.
Kullanıldığı yerler: Göğsü yumuşatır,
öksürüğü keser. Mide ve barsaklarin düzenli
çalışmasını sağlar, kabızlığı giderir. Ateşi
düşürüp, vücuda rahatlık verir. Boğaz ve
bademcik iltihablarini giderir. Lapası,
çibanlarin olgunlaşmasını sağlar. Burun
kanamasını durdurur. Diş eti hastalıklarını
tedavi eder, mide ağrısını keser.
Ekinezya (Echinacea purpurea,cone
flower,koni çiçeği, kirpiotu)
Temmuz-ekim
aylarında açan, papatyaya benzer mor çiçekli
ömürlü otsu bir bitkidir.1-1,5 metreye varan
çiçek sapları sert ve tüylü yaprakların
ortasından çıkar. Kahverengi, şişkin ve hafif
dikenli tohum kafası yüzünden kirpiotu olarak da
anılır.Toprak üstünde kalan kısmı kışın kurur,
baharda takrar yeşerir.Anavatanı Kuzey
Amerika'dır. Çok eski zamanlardan beri
kızılderililer tarafından ilaç olarak
kullanılmıştır. Günümüzde de dünya çapında
yaygın olarak kullanılmaktadır.
Bitkinin
bütün bölümlerinden farklı şekillerde
yararlanılır. Bitki çayı olarak,ekstre,yağ veya
kurutulmuş köklerinden elde edilen tozu
kullanılır.
Kullanıldığı yerler:En çok
solunum yolları hastalıklarında kullanılır.
Boğaz enfeksiyonları,grip, öksürük, soğuk
algınlığı ve bronşite iyi gelir.Ağrı kesici ve
ateş düşürücüdür. Bağışıklık sistemini
güçlendirdiği söyleniyor.
Eğir otu:
(Azakeyeri / Acarus calamus / Sweet sedge /
Hazenbel) Yılanyastığı giller familyasından,
akarsu kıyıları ve bataklıklarda yetişen 60-70
cm boyunda otsu bir bitkidir. Meyveleri
yeşilimsi, çiçekleri, siyaha yakın erguvani
renktedir. Tadı mayhoştur.
Kullanıldığı
yerler: İştah açar, Mide ve barsak gazlarını
giderir. Mide ekşimesini geçirir. İdrar ve adet
söktürür. Diş etlerini kuvvetlendirir. Ter
söktürür, ateşi düşürür ve ağrıları dindirir.
Sinirleri yatıştırır. Sarılık tedavisinde de
kullanıldığı bilinmektedir.
Enginar:
(Artischocke / Artichaut / Artichoke / Cynara
scolymus / Cynara / Artichaut cynaria scolymus)
Haziran-temmuz ayları arasında, mavi-mor renkli
çiçekler açan, 50-150 cm boyunda çok senelik
otsu bir bitkidir. Killi, kumlu ve rutubetli
topraklarda yetiştirilir. Gövdeleri dik,
kuvvetli, sert ve boyuna olukludur. Yaprakları
sapsız, büyük, uzun-oval ve parçalıdır. Çiçekler
üst yaprakların koltuğundan çıkan, uzun sapların
ucunda büyük basçıklar halinde toplanmıştır.
Çiçek tablası etlidir. Hepsi tüp seklinde olan
çiçekleri ve bunların aralarında bulunan tüyleri
taşır.
Türkiye’de yetiştiği yerler:
Marmara ve Ege bölgesinde bahçelerde
yetiştirilir.
Kullanıldığı yerler:
Bitkinin sebze olarak kullanılan kısmi, çiçek
tablasi ile tâze dip yaprakları ve kökleridir.
Yapraklar ve kökte eynarin isimli acı bir madde,
inilin, tanen ve filavon bünyesinde bir glikozit
vardır. Tâze yaprak ve köklerinden yapılan
hulâsa ve tâze yapraklardan hazırlanan çay,
safra çoğaltıcı ve idrar arttırıcı olarak
karaciğer hastalıklarında kullanilir. Kanda
kolesterini azaltır. Ateş düşürücü ve iştah
açıcı tesirleri vardır. Ayrica, idrar söktürür,
bedeni ve ruhi bitkinliği giderir, romatizma ve
şeker hastalıkları için
faydalıdır.
Ergeçsakalı: (Erkeçsakalı/
Çayırmelikesi / Spirea / Flipendula ulmaria)
Gülgillerden, Dalları sağlam, sert ve
kırmızımtırak bir bitkidir. Çiçekleri kar
taneleri gibidir ve dalların ucunda
toplanmıştır. Yaz aylarında toplanıp kurutulur.
Bu bitkinin her yeri kullanılmaktadır.
Kullanıldığı yerler: İdrar söktürür,
vücutta biriken zararlı maddelerin atılmasını
sağlar. Böbrek, mesane ve idrar yollarındaki
iltihapları giderir. Kanı temizler. Sinirleri
yatıştırır. Nefes darlığı ve astımda faydalıdır.
Dişeti ve boğaz iltihaplarını
giderir.
Eşekkulağı: (Karakafes /
Mayasilotu / Aguga raptans / Symphytum/
Consoude) Sığırdiligillerden, çiçekleri beyaz
veya menekşeye çalan renklerde, yaprakları
neşter seklinde bir bitkidir. Mart-Temmuz ayları
arasında toplanıp kurutulur.
Kullanıldığı yerler: Müzmin ishali
keser. Nefes darlığını giderir. Göğsü yumuşatır.
Öksürüğü keser. Ağız, dil ve boğaz iltihaplarını
giderir.
Ezan çiçeği (Gece mumu, Evening
primrose,Oenothera) Yaz boyunca iri sarı
çiçekler açan,rozet şeklinde tüylü yapraklı otsu
bir bitkidir. Doğadaki en zengin Linoleik asid
kaynağıdır.
Kullanıldığı yerler:
Kan kolesterolünü ve kan basıncını düzenler aynı
zamanda adet döneminde görülen gerginlik,
huzursuzluğu, karın ve baş ağrısını giderir.
Dikkat dağınıklığını azaltır. Egzamanın neden
olduğu tahrişe iyi gelir. Ayrıca cilt kuruması,
saç dökülmesi, özellikle romatizma ile ilgili
eklemlerdeki şişlikler ve ağrılar içinde
faydalıdır.
Cilt rahatsızlıklarında
bitkiden elde edilen yağ haricen sürülür. Diğer
şikayetlerde ise kapsül şeklinde alınır. Doğal
bir ürün olarak (Evening Primrose) adı ile
eczanelerde satılır.
Hamilelerde dikkatli
kullanılmalıdır.
Fesleğen:
(Basilienkraut / Basilic / Sweetbasil /
Reyhanotu / Ocimum basilicum )
Haziran-eylül ayları arasında, pembemsi
veya sarimsi-beyaz renkli çiçekler açan, 20-40
cm yüksekliginde, çok senelik, kuvvetli kokulu,
otsu bir bitkidir. Reyhan otu olarak da bilinir.
Vatani Iran ve Hindistan’dır. Gövdeleri dik,
tüysüz veya hafifçe tüylü, çok dallı ve
yapraklıdır.Yapraklar karşılıklı ve uzunca saplı
olup, hös kokuludur. Çiçekler üst yaprakların
koltuğunda ekseriya 6 çiçekli durumlar hâlinde
toplanmıştır.Çanak ve taç yaprakları tüp
seklinde ve 2 dudaklıdır.Meyveleri oval şekilli,
küçük ve parlak siyah
renklidir.
Türkiye’de yetiştiği yerler:
Yerli değildir. Süs bitkisi olarak
yetiştirilir.
Kullanıldığı
yerler: Bitkinin kullanılan kısımları, tâze
çiçekli dalları ve tohumlarıdır. Uçucu yağ
taşımaktadır. Bu yağ içinde estragol,linalol,
cineol ve pinen vardır. Fesleğen midevî,
yatıştırıcı ve barsallarda gaz teşekkülüne mâni
olucu özelliklerinden dolayı % 1-2 lif çay
hâlinde kullanılır. Uçucu yağda da ayni hassalar
vardır.İdrar yolları hastalıklarına karsı
tesirlidir. Tohumlarından öksürük kesici olarak
istifade edilir. Baharat olarak salata ve
çorbalarda kullanılır. Ete, balığa ve sosise
konur. Süte ve hardala karıştırılır.Anadolu’da
aroma vermesi için pekmez yapılırken içine
konulur. Uçucu yağı parfümeride de kullanılır.
Ayrıca öksürüğü kesici, hazımsızlığı ve bas
dönmeleri giderici özelliği de bilinir. Ari
sokmalarına karsı da
faydalıdır.
Filiskin: (Yarpuz /
Mentha pulegium)
Akdeniz bölgesinde
yetişen, üzeri tüylü, 10-15 cm boyunda kuvvetli
kokusu olan bir bitkidir. Yaprakları kısa saplı
olup, oval seklindedir. Çiçekleri morumsu
pembedir. Terkibinde uçucu yağ (Pul egon)
vardır.
Kullanıldığı yerler: Mide
ağrılarını keser. Kusma ve bulantıyı önler.
İktidarsızlığı giderir. Vücudun dinç kalmasını
sağlar.
Fındık: (Haselnuss /
Noisetier / Hazel-tree / Corylus avellana /
Cobnut / Noisetier)
Kuzey yarımkürenin
ılıman bölgelerinde yetişen, çalımsı veya alçak
boylu, tek evcikle, erkek ve dişi çiçek ayrı
ağaçta, ayrı yerlerde olan bitkiler. Fındığın
erkek çiçekleri tırtılsıdır. Dişi çiçekler ayrı
ağaçta ve tomurcuk hâlinde küçüktür. Genel
olarak çiçekler yapraklardan önce açarlar.
Yaprakları yuvarlak, oval veya yürek biçiminde,
tüylü, yaprak kenarları dişlidir. Dişi
çiçeklerin çanak yapraklarından olgunlaşan
fındıkların toplanması temmuz ve ağustos
aylarındadır. Fındık ağacı türlere bağlı olarak
çalı formunda olduğu gibi, 15-20 m.ye kadar da
boylanır. Kültür çeşitlerinin çoğu 3-4 m
boyundadırlar. Bununla beraber bazı
memleketlerdeki tek gövdeli ağaç seklinde
yetiştirilir. Fındıklar, meyvelerin iriliklerine
ve şekillerine göre
isimlendirilir.
Yurdumuzda yetiştirilen
baslıca kültür çeşitleri; tombul fındık, sivri
fındık, badem fındık, kan fındığı ve fosa
fındığıdır.
Türkiye’de yetiştiği yerler:
Doğu Karadeniz bölgesi (Ordu, Trabzon, Giresun);
Zonguldak, Bolu.
Kullanıldığı yerler: İç
fındığın bileşiminde ortalama olarak % 4’ü su, %
65,4’ü yağ, % 15,6 protein, % 2,6 selüloz, %
0,98 azotsuz ekstram maddeler ve % 1,55 kül
vardır.Yağ ve proteinler bakımından önemli bir
besin maddesidir. Fındık, vitamin bakımından da
iyi bir kaynaktır. En fazla Vitamini bulunur.
100 gram iç fındıkta 0,54 MGK B vitamini, ayrıca
az miktarda A ve C vitaminleri de vardır.
Külünde % 0,29 Cad, %35 P ve % 0,0041 Fa
bulunur. Zengin bir besin maddesi olan fındığın
1000 gramı 725 kalori sağlar. Bu özellikleriyle
fındık, bedeni ve zihni yorgunlukları giderir.
Vücuda kuvvet verir. Hamilelik ve variste de
tavsiye edilir.
Fındık yağı: Böbrek
ağrılarını giderir. Kum ve tas düşürülmesine
yardımcı olur. Barsak solucanlarını düşürür.
Mideleri rahatsız olanlar, damar sertliği
olanlar veya yüksek tansiyondan şikayet edenler,
çok az yemelidir.
Frenk
maydanozu: (Caerefolium / Chervil / Carfeuil)
Maydanozgillerden, itirli bir bitkidir.
Birçok çeşidi vardır.
Kullanıldığı
yerler: İdrar ve aybaşı kani söktürür. Basur
memelerinin verdiği şikayetleri giderir. Suyuyla
kirpiklere kompres yapılırsa, uzamalarını
sağlar.
Frenküzümü:
(Stachelbeere / Groseille / Currant / Ribes
rubrum / Currant / Groseille)
Çogunlugu
kisin yaprağını döken, bâzıları da her zaman
yeşilliğini muhafaza eden bodur çalılardır.
Kökleri saçak seklinde olup, fazla derine
inmezler. Dalları zayıftır. Her sene dipten yeni
sürgünler meydana getirir. Meyveleri küçük
salkımlar hâlindedir. Salkımlar üzerinde tâneler
yuvarlak ve çok parlak renklidir. Kabuk yari
saydam olduğundan, tânenin içerisindeki çekirdek
fark olunabilir. Meyveler mayhoş ve tatlıdır.
Frenküzümü mahsûlünü dâima genç sürgünler
üzerinde verir (budamada bu hususa dikkat
etmelidir). Yaprakları el biçimindedir.
Frenküzümü en iyi şekilde mutedil iklimlerde
yetişir. Fazla rutûbetli ve fazla kuru
toprakları sevmez. İlkbaharda erken uyandıkları
için, dikimi sonbaharda yapmak iyi netice verir.
Bahçe zirâatında frenküzümü, 1,20x1,40 m aralık
ve mesâfeyle dikilmelidir. Budanmayan Frenk
üzümleri iyi mahsul vermezler. Onun için yaslı
dalları budanır. Genç sürgünleri yerlerinde
bırakarak iyi bir aralama yapmak gerekir.
Köklerden süren piçleri kesip atmalı, ortada
olanlarından bir veya iki tânesini bırakmalıdır.
Bırakılan bu sürgünler fidanı
gençleştirir.
Baslıca dört çeşit tanınmış
frenküzümü vardır:
1) Küçük kırmızı
frenküzümü,
2) Büyük kırmızı
frenküzümü,
3) Siyah
frenküzümü,
4) Sari
frenküzümü.
Bunlardan en makbulü büyük
tâneli kırmızı frenküzümüdür. Bu üzüm çeşidi
tesirlidir ve suyu çoktur. Şurup yapmaya
elverişlidir. Frenküzümlerini iyice
olgunlaştırdıktan sonra
toplamalıdır.
Türkiye'de yetiştiği
yerler: Hemen bütün
bölgelerde.
Kullanıldığı yerler: İştah
açar, hazmı kolaylaştırır. İdrar söktürür.
Vücuda rahatlık verir. Böbreklerdeki tasların
düşürülmesine yardımcı olur. Karında toplanan
suyu söker. Karaciğer sisliğini indirir. Şurubu
çok besleyicidir.
Funda:
(Süpürgeotu / Erika / Bruyére / Heath / Erica /
Galluna vulgaris / Buruyere )
Fundagiller familyasından, alçak boylu,
yaprak dökmeyen 500 kadar çalı türünün ortak
adi. Türlerinin bâzıları süs bitkisi olarak
kullanıldığı halde, bâzıları da orman altı
zararlı florasındandır. Gök funda (Erıca
cinerea) adli türü, evcil hayvanlar için altlık
olarak kullanılır. 1-3 m boyunda, beyaz renkli
güzel kokulu çiçekleri vardır. Erıca scoporia
isimli özel bir tür olan funda, yeşilimsi
çiçeklidir. 2-3 m boylu olup, süpürge yapımında
kullanılır.
Türkiye’de yetiştiği yerler:
Trakya, Marmara ile Anadolu’nun hemen bütün
sâhil bölgelerinde yetişir.
Kullanıldığı
yerler: Bâzı türlerinin dalları ipek
böcekçiliğinde askı olarak kullanılır.
Cezayir’de yetişen bir türünün köklerinden
dünyâca meşhur “Bruyere” pipolari yapilir.
Dallari çali süpürgesi yapiminda, ayrica yakacak
olarak kullanilir. Ihtivâ ettigi “ericolin”
isimli bir glikozit maddesi, idrar yolları
taslarına karsı idrar söktürücü olarak, sulu
hülâsâ halinde kullanilir. Funda ayrica, ishal
ve böbrek tasları tedavisinde kullanilir.
Zeytinyağı ile hazırlanan merhemi çıban ve
egzamada faydalıdır. Zayıflamak için de
kullanıldığı
bilinmektedir
| | | |
|
|
|
