|
|
|
|
|
Dalakotu: ( Gemeiner
/ Gamander / Germander / Kurtluca / Duvarsedefi
/ Teucrium chamaedrys / Yermeşesi )
Haziran-eylül ayları arasında pembe veya
beyazımsı renkli çiçekler açan, 10-30 cm
boyunda, çok senelik, otsu bir bitki.
Kisamahmuz, yer meşesi ve yer palamudu gibi
adlarla da tanınır. Orman altları ile kurak
çayırlarda rastlanır. Gövdeleri yatık, gövdeden
çıkan dallar ise dik, alt kısımları yuvarlak üst
kısımları ise dört köseli ve tüylüdür. Çiçekler
yaprakların tabanında gruplar teşkil ederler.
Pembemsi renkteki çiçekler tüp seklindedir.
Dalakotunun tüylü olanı ”Teucrium polium”
mayasıl otu olarak tanınmaktadır. Bitki, üzerini
tamâmen kaplamış olan tüylerden dolayı beyaz-gri
renktedir. Yaprakların kenarları bilhassa uca
doğru dişli ve içe doğru kıvrıktır. Çiçekleri
beyaz renkli olup oval durumlarda toplanmıştır.
Anadolu’da çoğu yerde yaygındır. Aynı dalak otu
gibi kullanılmaktadır.
Türkiye’de
yetiştiği yerler: Marmara, Karadeniz, Orta
Anadolu ve Akdeniz
bölgesi.
Kullanıldığı yerler:
Bitkinin kullanılan kısmi, toprak üstü
kısımları, yâni çiçekli bitkidir. Çiçek açma
mevsiminde çiçekli dallar toplanır, demet
yapılıp havadar bir yerde kurutulur. İştah
açıcı, uyarıcı, yaraları iyi edici ve ateş
düşürücü olarak kullanılır. Bitki uçucu yağ, acı
maddeler, tanen, glikozit ve saponinler
taşır
Damkoruğu:(Dach-Hauwurz
/ Orpin / brûlant / Joubarbe / Des toits /
Wallpepper / creeping jack / Kulokotu /
Saksıgüzeli / Sedum / Sempervium)
Etli
yaprakları olan, bir veya çok çiçekli bir
bitkidir. Beyaz-sari-pembe renkli olan
çiçekleri, Küreci veya salkım durumunda
bulunurlar. Çoğunluğu kuzey yarımkürede bulunan
600 türü vardır. Türkiye’de 35 türü bulunur. Tek
veya çok yıllık bitkilerdir. Yaprakları tabanda
rozetler meydana
getirirler.
Türkiye’de yetiştiği
yerler: Trakya ve
Anadolu.
Kullanıldığı yerler:
Basur memelerini gidermek ve nasır tedavisi için
kullanılır.
Defne:
(Lorbeer / Laurier / Sweet bay laurel / Laurus
nobilis )
6-18 m yüksekliginde, yuvarlak
tepeli ve sık dallı bir ağaç veya ağaççıktır.
Almaşık sapın iki yanında karşılıklı değil de
aralıklı olarak bir sağda, bir solda bitmiş
yapraklar seklinde dizilmiş, 7.5-10 cm
uzunluğundaki yapraklar oval biçimli, donuk
renkli derimsi ve sert kenarları da genellikle
dalgalıdır. Bitkinin sarimsi veya yeşilimsi
beyaz renkte küçük çiçekleri, olgunlaştığında
rengi koyu mora dönen tek tohumlu, etli
meyveleri vardır.
Türkiye’de
yetiştiği yerler: Bütün Akdeniz çevresi,
özellikle nemli boğazlar. Vatani
Anadolu’dur.
Kullanıldığı yerler:
Bitkinin kullanılan kısmi yaprak ve
meyveleridir. Yaprakları uçucu yağ yönünden
zengindir. Baharat olarak kullanılır. Defne
meyvelerinde de uçucu yağ ve diğer yağlar, acı
maddeler bulunur. Meyveleri midevî ve sinir
ağrılarına karsı kullanılır. Meyve
yapraklarından elde edilen yağ cildi tahriş
edici merhemlerin içine konur. Ayni maksat için
veteriner hekimlikte de, bundan başka sabun ve
şampuanlara koku vermek için de kullanılır.
Ayrıca, ateş düşürücü, terletici, iştah açıcı,
ve hazmı kolaylaştırıcı özellikleri
bilinmektedir. Hamilelerin kullanması tavsiye
edilmemiştir.
Demirhindi:(Tamarindearinde
/ Tamarinier / Tamarind / Tamarin / Tamarindus
indica / Pulpa tamarindorum cruda )
Hindistan ve tropikal bölgelerde
yetişen, yayık dallı boyu 20-25 metreye ulasan
sıcak iklim ağacıdır. Anayurdunun Habeşistan
olduğu tahmin edilmekte ise de bugün bütün
tropikal bölgelerde yetişmektedir. Çiçek açtığı
zaman çok güzel bir görünümü olduğundan
yetiştiği bölgelerde, yol kenarlarına park ve
bahçelere dikilir. Çiçekleri sari veya kırmızı
renkte olup, dalların ucunda salkım seklinde
bulunurlar. Meyveleri 20 cm civarında,
kahverengi, çok tohumlu olup, olgunlaşınca
açılmazlar. Gövde kısmi tahta isleri ve
oymacılıkta
kullanılır.
Türkiye’de yetiştiği
yerler: Güney bölgelerde
yetişir.
Kullanıldığı yerler:
Yaprakları kaynatılarak elde edilen suyu solucan
düşürmede ilâç olarak kullanılır. Meyvelerinden
ise ilâç yapımında istifâde edilir. Meyvenin
bileşiminde elma asidi, sitrik asit, asetik
asit, seker ve pektin bulunur. Tıbbî
kullanılmasının dışında seker ve tatlıcılıkta ve
vücuda serinlik ve rahatlık verdiği için şerbet
olarak kullanılır. Ayrıca, susuzluğu giderici,
ve müshil etkileri de
bilinmektedir.
Deniz
kadayıfı: (Alarga esculenta / Carrageen )
Esmer su yosunlarından bir çeşit deniz
bitkisidir.
Kullanıldığı yerler:
Solunum ve hazım sistemi nezlelerini giderir.
Vücudu besleyici olarak
kullanılır.
Deniz üzümü:
(Meerträrubchen / Ephédre / Sand Cherry / Sea
Grape / Ephedra campylopoda)
Dünyanın
kurak yerlerinde yetişen bir bitkidir. Yeşil ve
çok dallı olan sürgünlerinde pul seklinde
karşılıklı iki yaprak bulunur. Yapraklar
terlemeyi azaltmak maksadıyla çok küçülmüş ve
pul seklini almıştır. Bu sebeple dallar özümleme
vazifesini üzerine almış ve yeşillenmiştir. Bu
dallar düğüm ve düğümler arası kısımlara
ayrılmışlardır. Ephedralar normal olarak iki
evcikledir. Fakat bir evcikle hatta erdişi
çiçekli olanlar da vardır. Ephedra cinsinin orta
Asya’dan Akdeniz çevresi memleketlerine kadar
olan bölgede, Orta Avrupa’da Kuzeybatı Amerika,
Meksika ve G.Amerika Ana Dağlarında yetişen 40
kadar türü, memleketimizde yetişen üç türü
vardır.
Ephedra campylopoda (Sarkık deniz
üzümü): Akdeniz ikliminin bulunduğu kıyı
bölgelerimizde, meşe ve ardıç türleri üzerinde
sarılıcı olarak yetişir. Dalları 1-4 mm çapında,
silindir seklinde, çıplak, boyuna hafif
çizgilidir. Meyveleri ekim ayında olgunlaşan,
ateş kırmızısı renkli, iki tohumlu, 8-10 mm
çapında yalancı üzümsü bir
meyvedir.
Ephedra majör (Dik deniz üzümü,
dagburugu): İç Anadolu’da özellikle taslı ve
çakıllı yamaçlarda yetişir. 0.3-2 m boyunda,
çalı görünüşünde, odunlu bir bitki. Dallar sik,
1-1.5 mm çapında, koyu yeşil renkli ve
çıplaktır. Yapraklar derimsi ve küçük, meyve
kırmızı, nâdiren sari renkli, küre seklide ve
üzümsüdür.
Ephedra distachya: Vatani
Akdeniz çevresi memleketleridir. Memleketimizde
Kars, Kayseri, Çanakkale çevresinde
yetişmektedir.
Ephedra sinica: Çin’de
5000 yıldan beri tanınan ve halk tıbbında
kullanılan önemli bir bitkidir. Bu bitki
özellikle Güney Çin’de deniz kenarına yakın
yerlerde yetişir. Bugün Kuzey-Bati Hindistan ve
Bati Pakistan’da yetişmektedir. Bitki 60-90 cm
yüksekliktedir.
Türkiye’de
yetiştiği yerler: Marmara, Ege, Akdeniz ve İç
Anadolu.
Kullanıldığı yerler:
Bitkinin kullanılan kısmi kuru dallarıdır.
Bileşiminde, Ephedrin alkaolidi ve tanen vardır.
Ephedrin astıma karsı kullanılır. Eski
devirlerden beri Çin’de ve Orta Asya’da
terletici, ateş düşürücü, romatizma ağrılarını
ve astım nöbetlerini dindirici olarak
kullanılmıştır. Fakat bugün çoğunlukla astım
nöbetlerini dindirici ve yüksek ateşe karsı
kullanılmaktadır.
Dereotu:
(Dile / Aneth / Anet / Tereotu / Anethum /
Anethum graveolens / Peucedanum graveolens)
Nisan-haziran ayları arasında, sarımtrak
renkli çiçekler açan 30-70 cm boyunda, güzel
kokulu, bir senelik otsu bir bitkidir. Dereotu,
durakotu olarak da bilinir. Rutubetli, sulak ve
gölgeli yerleri sever. Gövdesi dik, dallı,
tüysüz, üstü çizgili ve içi bostur. Yapraklar
ince ve dar parçalı, koyu yeşil renkli ve
etlidir. Yaprak sapının alt kısmında gövdeyi
saran geniş bir yaprakçık bulunur. Alt
yaprakları saplı, üst yapraklar sapsızdır.
Çiçekler bileşik semsiye durumunda
toplanmışlardır.
Türkiye’de yetiştiği
yerler: Marmara, Ege, Akdeniz bölgelerinde
bahçelerde yetiştirilir.
Kullanıldığı
yerler: Bitkinin kullanılan kısmi meyveleridir.
Meyveler eylül sonunda toplanır ve gölgede
kurutulur. Meyvelerinde sâbit ve uçucu yağ,
pektin ve azotlu bileşikler vardır. Meyveler
yatıştırıcı, mide ve bağırsak gazlarını önleyici
olarak kullanılır. Hazımsızlık ve hıçkırığa da
tesiri iyidir. Yaprakları da yemek ve
salatalarda
kullanılır.
Devedikeni:
(Circium arvense / Chardon / Yabani enginar)
Bileşikgillerden, tarlada yetişen 1
metre kadar boyunda bir bitkidir. İnce ve
çengelli bir yapıya sahiptir. Yasken güzel koku
verir. Kuruyunca kokusunu kaybeder.
Kullanıldığı yerler: Ateş
düşürücü, terletici ve vücuda rahatlık verici
olarak
kullanılır.
Dolamaotu:
(Pronychia serpilifolia)
Karanfilgiller
familyasından, yeşil ve beyaz renkte küçük
çiçekleri bulunan bir bitkidir. Yaprakları
beyazımtırak yeşil renklidir. Köklerinden
faydalanılır.
Kullanıldığı
yerler: Dolama ve çıban tedavisinde
kullanılır.
Düğünçiçeği:(Hahnenfuss
/ Rénoncule / Buttercup ranunculus / Giritlalesi
/ Sekayiklalesi / Turnaayağı / Kurbağaotu /
Sütlüce otu)
Nisan-temmuz ayları
arasında, ekseriya parlak sari, nâdiren beyaz
renkli çiçekler açan bir veya çok senelik otsu
bitkilerdir. Çiçekleri ekseriya tek baslarına 5
veya daha çok parçalıdırlar. Taç yaprakları
genellikle parlak sari renktedir. Yapraklar elsi
dilimli veya tam kenarlıdır. Memleketimizde 78
türü bulunmaktadır.
Kullanıldığı
yerler: Düğünçiçeği (Ranunculus) türleri yakıcı,
tahriş edici, kızartıcı ve zehirli bitkiler
olarak tanınmışlardır. Tedâvi sahasında nâdiren
kullanılır. Tedâvi maksadıyla kullanılmakta olan
türler şunlardır:
Yakıcı düğünçiçeği (R.
acar), yumrulu düğünçiçeği (R. bulbosus),
bâsurotu (R. icarca) bataklık düğünçiçeği (R.
scelerotus).
Bâsurotu ortaçağdan beri
bâsura karsı kullanılmaktadır. Saponin, glikozit
ve yakıcı bir uçucu yağ taşır. Kavak merhemi ile
birlikte hâricen basura karsı
verilmektedir.
Bataklık düğünçiçeği ise
zehirli olarak tanınmış bir türdür. Hâricen
kızartıcı ve kan toplayıcı olarak
kullanılır.
Dulavratotu:(Daphne
mezereum)
Çiçekleri güzel kokulu olan
bir ağaççıktır. Yüksek yerlerde yetişir.
Meyveleri kırmızımtırak, yaprakları açık
yeşildir. Kabukları
kullanılır.
Kullanıldığı yerler: Zona
(arpacık) tedavisinde kullanılır.
| | | |
|
|
|
