|
BEBEĞİMİN GENEL BAKİMİ
YENİDOĞANDA CİLT
BAKIMI
Deri birçok rolü ve fonksiyonu olan
yaşamsal bir organdır. Toksin ve infeksiyonlara
karşı bariyer, ısı dengesi, su ve elektrolit
dengesi, yağ deposu, yalıtım ve dokunma duyusunu
sağlar. Bu fonksiyonlar doğumdan itibaren bazı
değişikliklerle sağlanır. Değişikliklerin en
yoğun olduğu dönem doğumdan sonraki ilk iki
yıldır. Aköz fakat steril atmosferden
patojenlerden zengin kuru ortama geçiş yenidoğan
derisinde dramatik bir değişim oluşturur.
Epidermal bariyerin bütünlüğü su kaybı ve
mikroorganizma direnci için önemlidir. Temel
deri bakımının amacı travmatik yaralanmaları
azaltmak, olgunlaşmamış bariyer fonksiyonunu
korumak, deri bütünlüğünü sağlamaktır.
VERNİKS KAZEOZA
Verniks kazeoza
anne karnındaki dönemde fetusu koruma görevinin
yanısıra antioksidan, yara iyileşmesini
kolaylaştırma, su geçirmezlik özellikleri de
olan fizyolojik bariyerdir. Doğumda deri verniks
kazeoza ile kaplıdır. Bu beyazımsı yağlı tabaka
tüm vücudu örtebilir veya sadece kıvrım
bölgelerinde var olabilir. Doğumu izleyen
saatlerde kurur ve dökülür. Rengi anne
karnındaki dönemdeki problemleri yansıtabilir.
Verniks kazeozanın kaldırılması: Genellikle
doğumdan hemen sonra bebek yıkanmadan önce temiz
bir havlu ile silinir.
ISI
DENGESİ
• Zamanında doğan bebeklerde ilk
üç gün içinde ısı dengesinin sağlanmasına
yönelik işlemler başlar.
• Terleme ilk olarak
alında başlar ve daha sonra gövde ve
ekstremitelerde ortaya çıkar. Preterm bebeklerde
yaşamın ilk günlerinde ısıya karşı terleme
görülmez.
• Deri vücudun ısısını kontrol
etmede yardımcı olur. Çok küçük çocuklarda,
aşırı sıcak ya da soğukla başa çıkmada ısı
kontrolü daha zordur.
• Üşümemesi için ne
kadar giydireceğinize gelince; yetişkinlere göre
bir kat fazla giysi giydirilmesi, uykusu
sırasında üzerinin örtülmesi yeterlidir.
•
Çok küçük bebeklerde el ve ayaklar soğukta mavi
benekli bir görünüm alabilir. Bu önemli bir
sorun değildir. Ancak, soğukta el ve ayakları
örtmek bu durumu önleyecektir.
• Giyimli
olduğu halde elleri soğuksa üşüyor olabilir,
kolayca terliyorsa fazla giydirilmiş olabilir.
Koltuk altından derece ile ölçülen vücut ısısı
36-36.5°C ise üşümüyor demektir.
•
Bebeğinize kundak yapmayınız. Kundak doğumda
normal olan bebeğin kalçasında çıkıklığa yol
açabilir. Bunun yerine bebeğinize onlar için
yapılmış zıbın, tulum, pijama şeklinde giysileri
giydiriniz. Bazen bebeklerin kaburga
kemiklerinin batmaması için göğüs çevresine sıkı
sıkıya bir sargı yaparlar. Bunu da yapmayınız,
bu sargılar bebeğinizin nefes alıp vermesini
güçleştirir. Bebeğiniz için çarşıdan aldığınız
giysileri paketini ilk siz açsanız bile
yıkamadan giydirmeyiniz. Pamuklu, yumuşak
dikişli, rahat ve kolay yıkanıp ütülenebilen,
tüylü olmayan kumaşlardan yapılan bebek
giysilerini ve battaniyelerini tercih ediniz.
Bebeğinizin giysi ve battaniyelerini, havlu ve
nevresimlerini sabun veya sabun tozu ile
yıkayınız ve ütüleyiniz. Çamaşır makinesinin son
durulama işleminde suya herhangi bir kimyasal
madde ilave etmek gerekmez.
SAÇ VE TIRNAK BAKIMI
Lanugo:
Prematürelerde özellikle sırt, omuzlar ve yüz
lanugo denilen kıllarla kaplıdır. Bu kıllar
normalde doğumdan bir ay önce anne karnındayken
dökülür ve yerine zamanında doğanlarda görülen
daha kısa lanugo çıkar. Saçlar gibi bunlarda ilk
aylar içinde yerlerini vellus kıllara
bırakırlar. Kalıtsal bir hastalık olan
konjenital hipertrikozis lanuginozadan ve
hipertrikoz ile seyreden hastalıklar ayırt
edilmelidir.
Bazı bebekler fazla saçlı
olarak doğarlar. Bu saçlar, tekrar yumuşak ve
ince yeni saçlar çıkmadan önce ilk birkaç ay
içinde dökülebilir. Bebeklerin yumuşak olan
saçları, daha kuvvetli, uzun ve kalın olan
yetişkin saçlarından farklıdır.
Bazı
bebekler çok az saçla doğarlar. Bu saçlar
giderek normal büyüme düzenine döner ve ilk bir
ya da ikinci yılda dökülürler. Çocuk ve küçük
bebeklerin saçlarının kesilmesi gerekmez.
Sırtüstü yatan ve hareket eden bebeklerin
başlarında saç derisinin yatak çarşaflarına
sürtündüğü yerlerde saçlarda seyrelme olabilir.
Küçük bebeklerin çoğunun saçlarını
şampuan ile yıkamaya gerek yoktur. Eğer şampuan
kullanılacaksa, olabildiğince az miktarda ve
sıklıkta çok hafif bir şampuan kullanmak uygun
olur. Çocuklarda, saçlı derideki yağ bezlerinin
çalışma bozukluğu sonucu oluşan kabuklu deri
iltihabı oldukça yaygın olup, çoğu zamanla
geçer. Kabuklar, baş derisine bebe yağı ya da
nemlendiriciler ile masaj yaparak çıkarılabilir.
Bebeklerde saç rengi oldukça çeşitlilik
gösterir. Bazı bebeklerin saçları doğduklarında
koyudur. Bu saçlar daha sonra dökülerek
yerlerine açık renkli saçlar çıkar. Tersi daha
az yaygındır. Kızıl saç, saçların normal büyüme
düzenine girdikleri altı ya da dokuz aya kadar
belirgin olmayabilir. Ayrıca, saç rengi, bebek
büyüdükçe de değişebilir. Bu bağlamda, sarışın
çocukların saçları genellikle sekiz yaş
civarında koyulaşır.
Bebeğin tırnağını,
ona özel bir bebek tırnak makası ile
kesebilirsiniz. Uzamış tırnaklarıyla bebek,
yüzünü ve gözünün kornea tabakasını çizebilir.
Bebek tırnak makasıyla tırnağın keskin ve
sivriköşeleri de ince bir törpüyle yumuşatın. Bu
işlemi yaparken yanınıza bir yardımcı
almalısınız.
Bazen tırnak altındaki deri
tırnağın ilk gelişimi sırasında yeterince düz
olmayabilir. Bu durumda tırnak deriye batar ve
el ya da ayak parmağının ucunda şişlik veya
kızarıklık oluşabilir. Bu, tedaviye gerek
kalmadan tırnak büyüdükçe zamanla
geçecektir.
GÖZ BAKIMI:
Doğumu
takip eden günlerde gözlerde çapaklanma, akıntı
ve kızarıklık ile kendini gösteren konjonktivit
(göz iltihaplanması) ile de sıkça karşılaşılır.
Bunun nedeni yeni doğan bebeklerde üretilen göz
yaşını burun içine akıtan kanalın drenajının
bazen yeterli olmamasıdır. Doğum sonrası göz
bakımını yaparken günlük kaynamış ılınmış su ile
ıslatılmış lokmalar halinde pamuk parçalarını
kullanabilirsiniz. Önce ellerinizi sabunlu suyla
yıkayıp temiz havlu ile kurulamayı unutmayınız.
Islattığınız pamuk lokması ile bebeğin gözünü
pınarından başlayıp kuyruğuna kadar yumuşakça
bir kerede siliniz. Diğer göz için yeni bir
pamuk lokması kullanınız. Bu bakıma rağmen
bebeğinizin gözü çapaklanıyor, sulanıyorsa
doktorunuza başvurunuz.
KULAKLAR VE BURUN
BAKIMI:
Temizlik ve bakım için pamuklu
çubuk ve benzeri şeyler kullanmayınız. Bunlar
bebeğin kulaklarını ve burnunu tahriş edebilir.
Bir parça kaynatılmış ılık su ile ıslatılmış
pamuk veya yumuşak bir peçete ile kulakların ve
burunun giriş delikleri silinebilir.
DİĞER
Miliarya
(İsilik): Derideki küçük ter bezi kanalları
olan gözeneklerin sıcak ve nemli havaya ve
yüksek ateşe bağlı aşırı terleme sonucu
tıkanması ile oluşur. Sıcak ve nemin fazla
olduğu ortamlar, geçirgenliği olmayan giysiler
miliarya oluşumunda önemli rol oynar. Aşırı
nemlendirici kullanma, sabun ve deterjanlar
sorunu daha da artırabilir. Tıkanıklık düzeyine
göre farklı döküntüler gelişir. Daha hafif olan
isilik küçük ve kolayca patlayıp ince pullar
oluşturan su kabarcıkları halinde görülür. Daha
ağır vakalarda, kaşıntılı ve su toplayan kırmızı
döküntüler oluşabilir. Bu döküntüler sıcakta
karıncalanma veya kaşınma hissi yaratabilir. En
yaygın olarak alın, yanaklar, gözkapakları ve
bazen de burunda oluşur. Ayrıca, bel lastikleri
gibi giysi malzemelerinin ter bezlerini tıkadığı
yerlerde de görülebilir.
İlk iki hafta
içinde sık görülür.
Sıcak havada bebeği
serin tutmak önemlidir. Bezler sık sık kontrol
edilmeli ve ıslak olmaları halinde
değiştirilmelidir. Bel lastiği sıkı naylon
kilotlar kullanmaktan kaçınmak gerekir.
Nemlendirici kullanılıyorsa, çok sık olmamak
şartıyla hafif bir şekilde sürülmelidir. Sıcak
havalarda koyu nemlendirici kullanmaktan
kaçınınız. Cildi, ılık suyla yıkanmalıdır.
İnfeksiyon şüphesi varsa antibiyotik
başlanmalıdır. Kalamin veya lanolin içeren
losyonlar, şeklinde zayıf etkili
kortikosteroidli losyonların geçici kullanımı
yararlıdır. Tekrarlayabilir.
Yenidoğan
aknesi: Yenidoğanın baş boyun bölgesinde
yerleşir. Anneden geçen hormonların etkisiyle
ortaya çıkar. Genellikle 3-6 ay içinde
kendiliğinden iz bırakmadan geçer. Bazı
bebeklerde devam edebilir; bu durumda ilaç
kullanmak gerekebileceğinden mutlaka dermatoloji
uzmanına başvurmak gerekir.
CİLT
LEKELERİ
Çiller: Normal olarak
doğumdan sonra oluşur. Pigmentlerin ürettiği
boya maddeleri ile renkleri koyulaşır. Çiller,
çocukluk döneminde yanaklar, ellerin üst
kısımları ve dirsekle bilek arası gibi vücudun
en fazla güneş gören yerlerinde normal ile aşırı
güneş ışınlarına maruz kalma sonucu
oluşmaktadır. Çil oluşumu iyi bir güneşten
korunma yöntemi ile önlenebilir. Güneşli havada
ince giysiler giydirme, şapka takma, çocuk
arabasına gölgelik takma dışarıda gölgede durma
güneşin morötesi ışınlarına (UV) karşı en iyi
korunma yöntemleridir. Gerekli olduğunda, koruma
faktörü 15 ya da daha fazla olan koruyucu bir
güneş kremi, giysilerle korunmayan yüz,ellerin
üst kısmı ve ayaklara az miktarda sürülebilir.
Çok küçük çocuklar için, hafif bir losyon ağır
bir kremden daha yararlıdır. Çocuğun derisinin
çok kuru olması durumunda, krem losyondan daha
etkili olabilir.
Doğumsal benler:
Yenidoğanların yaklaşık %1’inde doğumsal benler
vardır. Küçük ve orta büyüklükteki benler klinik
fotoğraflarla izlenir, yapısındaki
değişikliklere göre çıkartılabilir.
Yaşam
boyu malign melanom riski %4.6-8 arasında
değişmekte bunların yarısı ilk beş yaş içinde
ortaya çıkmaktadır. Habis dönüşüm en çok puberte
öncesi dönemde gelişmektedir. Dev doğumsal
benler olabildiğince erken dönemde büyüklüğü ve
yeri uygun olduğu durumlarda tamamen
çıkartılmalıdır.
Hemanjiomlar (Kırmızı
benler/damar benleri):
Yenidoğanların
%1-2.6’sında rastlanır, kız çocuklarda
erkeklerden dört kez daha fazladır ve özellikle
prematüre doğanlarda sıktır. Yaklaşık yarısı
doğumda vardır. Diğerleri ilk ay içinde ortaya
çıkar. En çok baş ve boyun bölgesinde yerleşir.
On yaş civarında çoğunda tamamen geriler, ancak
yerlerinde iz ya da renk değişikliği kalabilir.
Çok sayıda hemangiomun bir arada oluşu iç organ
tutulumu ile giden ölüm oranı yüksek
hastalıkların habercisi de olabilir.
Mongol lekesi: En sık görülen
pigmenter değişikliktir. Doğulu siyah ırka
mensup olanlarda daha sık görülür. Sakral bölge
veya sırt alt kısım en çok yerleştiği
alanlardır. Mavi-siyah tonda birkaç milimetreden
10 cm veya daha büyük çaplara uzanan yapılardır.
Hemen hemen bütün mongol lekeleri puberte öncesi
kaybolur.
Café-au-lait makülleri:
Yuvarlak veya oval, açık kahverengi lekelerdir.
Çapları birkaç mm.den 20mm’ye ulaşabilir.
Sağlıklı yenidoğanda en çok gluteal bölgede tek
lezyon olarak görülür. Seyrek olarak beyaz ırka
mensup çocuklarda üç, diğer ırklarda beşten
fazla cafe-au-lait makülü bulunur. Puberte
öncesi altı veya daha fazla sayıda 0.5 cm. ve
daha büyük puberte sonrası ise 1.5 cm veya daha
büyük maküllerin varlığı tip 1 nörofibromatöz
lehinedir
DİKKAT!
Bebeğinize bakım
yapacağınız zaman ellerinizin temiz olduğundan
emin olunuz.
İlk haftalarda
karşılaşabileceğiniz döküntü veya sarılık gibi
renk değişikliği şeklindeki cilt sorunlarınız
olabilir. Cilt değişikliklerinin ne olduğunun
tanımlanmasının en iyi görülerek yapılacağını
unutmayınız ve dermatoloji uzmanı ile bağlantı
kurunuz |
